Sharifjon Ahmad talabalik yillaridan beri Borxes, Kortasar asarlari tarjimasi bilan shug\u2018ullanib keladi. Qayd etish kerakki, u amalga oshirgan Borxes hikoyalari tarjimasi e\u2019tiborga molik tarjimalardan. Borxes uslubi tushunib o\u2018girilgan, ohanglar, urg\u2018ular, so\u2018zlar orqali aks etadigan majozlarni saqlashga harakat qilingan. Endi esa mutarjim Kortasar asarlari tarjimasini to\u2018plab kitob qilishni niyat qilibdi. Xulio Kortasarning sizga havola etilayotgan ba\u2019zi asarlarini o\u2018z paytida Olim Otaxon ham tarjima qilgan. Sharifjon esa ba\u2019zilarini ruschadan, ba\u2019zi hikoyalarni ispanchadan o\u2018girgan. Bu ham o\u2018ziga xos tajriba bo\u2018lgan. Bu bugun ancha oqsab qolgan tarjimashunosligimizga ham asl va ikkilamchi tildan qilingan o\u2018girmalarni qiyoslab, ilmiy xulosalar chiqarishga imkon beradi. Shu bilan birga, hamisha jahon adabiyotida o\u2018ziga xos maktab yaratgan ijodkorlarning asarlari o\u2018girilishini badiiy voqelik deb hisoblayman. Bunaqa asarlar tarjimasi adabiy didning, saviyaning, umuman, adabiyotga bo\u2018lgan qarashlarning o\u2018zgarishiga turtki beradi. Chunonchi, Kortasar asarlari adabiyot, so\u2018z san\u2019ati imkoniyatlarini yanada kengaytiradi, adabiy qoliplar, adabiy ifoda usullarini boyitadi. Sharifjon Ahmad ham adabiy didimizga Kortasarning badiiy tasavvur o\u2018yinlarini taklif qilyapti. Kim qanday \u00abo\u2018ynay olishi\u00bb har kimning o\u2018ziga bog\u2018liq. Kortasar hamisha o\u2018quvchilarni ikki guruhga bo\u2018lardi. Birinchisi \u2013 to\u2018g\u2018ri kelgan kitobni o\u2018qib zavqlanaveradigan oddiy o\u2018quvchilar. Ikkinchisi \u2013 muallif bilan birga fikrlaydigan, ishora va metaforalarni tushunadigan, fikr qiladigan, muallif bilan tasavvurda bahslashadigan \u00abhammuallif o\u2018quvchilar\u00bb. Kortasar o\u2018zining asarlarini hammuallif o\u2018quvchilar mutolaa qilishini istardi. Sharifjon Ahmad tarjimasidagi bu to\u2018plam o\u2018zbek kitobxonlari oldiga qaysi toifadagi o\u2018quvchilarga aylanish tanlovini taklif etyapti.<\/p>\n\n\n\n
Xulio Kortasar ijodini birinchi marta o\u2018zbek adabiyotiga keng targ\u2018ib qilgan, umuman, \u00abkortasarchilik\u00bb kasalligini adabiy muhitimizga \u00abyuqtirgan\u00bb ijodkor Olim Otaxon edi. Men o\u2018tgan asrning 80-yillari boshida birinchi marta Kortasar nomini O. Otaxondan eshitganman. Olim aka \u00abIshg\u2018ol qilingan uy\u00bb hikoyasi haqida gapirib, hikoya usuli, ruhiyati, ifoda usulini milliy nasrimizga qiyoslab tahlil qilib bergandi. Keyinchalik \u00abAksolotl\u00bb, \u00abTilla baliqchalar\u00bb hikoyalari haqida ham shunday jo\u2018shib gapirgan. Albatta, Olim akaning hayajonli tahlillaridan so\u2018ng Kortasar biz uchun salkam afsonaviy adibga aylangan, bizda uning ijodiga qiziqish epidemiya shakliga kirgan. U paytlari Kortasar kitoblarini topish ancha mushkul edi. Men omadim kelib Navoiy ko\u2018chasidagi bukinistdan \u00ab\u0414\u0440\u0443\u0433\u043e\u0435 \u043d\u0435\u0431\u043e\u00bb to\u2018plamini sotib olganman. Garchi biz \u00abfusunkor realizm\u00bb haqida Tal\u2019at Solihov saboqlaridan eshitgan bo\u2018lsak ham, umuman, bu qanday uslub, nimaga suyanadi, nimaga tayanadi, voqelikni qanday tasvir etadi \u2013 bular haqida tasavvurga ega emasdik. Kortasar hikoyalari menga, umuman, bizning avlodga bu uslub haqida to\u2018laqonli tasavvur bera olgan deb bemalol ayta olaman. XX asrda jahon adabiyotida o\u2018ziga xos inqilob yasagan Lotin Amerikasi adabiyotini o\u2018qir ekanmiz, So\u2018z san\u2019atiga faqat Chexovning ko\u2018zoynagini taqib baho berib bo\u2018lmasligini anglaganmiz. Bunda, albatta, Tal\u2019at Solihov bilan birga Olim Otaxonning ham o\u2018ziga xos xizmati va o\u2018rni bor. Sharifjon Ahmad sizga havola qilayotgan Kortasar asarlari tarjimasi to\u2018plamini Olim Otaxonga bag\u2018ishlayotgani bejiz emas. Bu tarjimon-adib xizmatining o\u2018ziga xos e\u2019tirofi ham. Zotan, Lotin Amerikasi adabiyoti targ\u2018ibotchisi va tarjimoni sifatida Olim Otaxon bu e\u2019zozga munosib.
<\/p>\n\n\n\n
Qo\u2018lingizdagi to\u2018plam o\u2018sha davrlarda \u00abkortasarchilik\u00bb bilan \u00abog\u2018rigan\u00bb yosh yigitning o\u2018ttiz yildan ortiq \u00abkasalligi\u00bb mahsuli. \u00abKasallikdan asrasin\u00bb deymiz-u, lekin bu kabi \u00abog\u2018rish\u00bb adabiyotga ko\u2018p foyda beradi. Bu tarjimalar shu paytgacha milliy tilimizga qilingan o\u2018girmalardan bir jihati bilan farq qiladi: tarjimon Kortasarning hikoyalari ruhida yashash, adib his qilgan tuyg\u2018ularni his qilish, asarlarining ichiga kirish uchun Parijda hikoyalarda tilga olingan o\u2018sha botanika bog\u2018iga eltuvchi yo\u2018llarni (\u00abAksolotl\u00bb), \u00abKissadan topilgan bitiklar\u00bb qahramoni o\u2018rniga o\u2018zini qo\u2018yib, Parij metrosining tarvaqaylagan yo\u2018nalishlarini kezib chiqqan, \u00abJanubiy shosse\u00bbda asarga yuklangan mohiyatni chuqurroq anglash uchun Parij yo\u2018llarida tirbandliklarda (probkalarda) qolib ketgan, voqelikni, adib og\u2018riqlarini, uni ilhomlantirgan yoki dardga mubtalo qilgan muhitni his qilish uchun Parijdagi Kortasar tilga olgan ko\u2018cha, binolarni o\u2018z ko\u2018zi bilan ko\u2018rgan. Bu bilan faqat matnni o\u2018giruvchi tarjimon emas, Kortasar orzu qilgan \u00abhammuallif-tarjimon\u00bb bo\u2018lishga, faqat matnga emas, asar ruhiga yaqinlashishga uringan. Ana shu jihati bilan hikoyalardagi o\u2018girmalar jonli va hayotiy chiqqan. Buni birgina \u00abAksolotl\u00bb hikoyasining uchta tarjimasining ba\u2019zi nuqtalarini solishtirish orqali tasavvur qilsak bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n
Qahramonning Parij ko\u2018chalarida ilk daf\u2019a aksolotlni uchratgan joy O.Otaxon va N.Arslon tarjimasida shunday o\u2018girilgan: \u00abUzoq cho\u2018zilgan qish tugab, Parij sekin-asta jilvalanayotgan bahor kunlarining birida tasodifan ularga yo\u2018liqdim. Men Por-Royal bulvari bo\u2018ylab yurdim, Marsel va L\u2019Opital xiyobonlari yonidan o\u2018tib ketayotsam, birdan fayzsiz turarjoy binolari orasidagi ko\u2018kalamzorni ko\u2018rib qoldim-u beixtiyor arslonlar bilan qoplonlar yodimga tushdi\u00bb (Olim Otaxon tarjimasi). \u00abUlarni uchratib qolishim bir tasodif bilan bog\u2018liq bo\u2018lib, uzoq cho\u2018zilgan qishdan keyin Parijning bamisoli tovusdek tovlana boshlagan paytiga to\u2018g\u2018ri keldi. Men Por-Royal bulvaridan o\u2018tib, Sen-Marsel va L\u2019Optimal bulvarlarini ortda qoldirarkanman, kulrang tekisliklar o\u2018rtasidagi yashillikka ko\u2018zim tushdi va xayolimga arslonlar keldi\u00bb (Ne\u2019mat Arslon tarjimasi).<\/p>\n\n\n\n
Parijda hikoya qahramoni yurgan yo\u2018llar bo\u2018ylab yurgan, adib keltirgan ko\u2018chalarda kezingan Sh.Ahmad ayni shu jumlalarni: \u00abUzoq cho\u2018zilgan qishdan so\u2018ng tovus misol asta jilolana boshlagan Parijning ko\u2018klam kunlaridan birida ularga ilk bor duch keldim. O\u2018shanda Port-Royaldan quyiga yurib, Saint-Marcel va L\u2019Hopital xiyobonlarini ortda qoldirdim-da, dilgir mavsumdan endi uyg\u2018onib kelayotgan shahar o\u2018rtasidagi yam-yashil orol \u2013 Botanika bog\u2018i ro\u2018parasidan chiqdim va darhol arslonlar yodimga tushdi\u00bb, \u2013 deb o\u2018giradi. Agar o\u2018quvchi diqqat qilgan bo\u2018lsa, yuqoridagi ikki tarjimada aksolotlni uchratgan joy birida \u00abko\u2018kalamzor\u00bb, birida esa \u00abyam-yashil orol\u00bb deb tasvirlanadi. O.Otaxon va N.Arslon tarjimasida qahramonning keyingi borishida bu \u00abko\u2018kalamzor\u00bb yoki \u00abyashil orol\u00bb birdan \u00abBotanika bog\u2018i\u00bbga aylangan. \u00abKo\u2018kalamzor\u00bb va \u00abyam-yashil orol\u00bbning birdan \u00abBotanika bog\u2018i\u00bbga aylanishi o\u2018quvchida ozgina mubhamlik paydo qiladi. Sh.Ahmad tarjimasida bu manzara boshidayoq \u00abShahar o\u2018rtasidagi yam-yashil orol \u2013 Botanika bog\u2018i\u00bb deya aniq beriladi. Juda arzimas bo\u2018lib tuyulgan bu chizgi keyinchalik qahramon aynan o\u2018sha manzilga borgani haqida o\u2018quvchida aniq tasavvur uyg\u2018otadi.<\/p>\n\n\n\n
Yana bir qiyos. \u00abMen akvariumning shisha devoriga yuzimni bosib qapishib olgancha yoypardasiz va qorachiqsiz tillarang ko\u2018zlarning siridan voqif bo\u2018lgani zo\u2018r berib tikilardim. Oynaning u yog\u2018idagi aksolotlning sokin yuzini juda yaqindan ko\u2018rdim. U yerga o\u2018tmay, aksolotl o\u2018rniga oynaning ortida o\u2018z qiyofamni ko\u2018rganimda ajablanmadim. Uni chinni hovuzdan tashqarida \u2013 oynaning narigi tarafida ko\u2018rdim. So\u2018ngra mening yuzim uzoqlashdi-yu gap nimadaligini fahmladim\u00bb (Olim Otaxon tarjimasi). \u00abMen shisha devor orqali aksolotlning harakatsiz yuzini juda yaqindan ko\u2018rib turardim. Undan nigohimni olmasdan, ajablanmasdan shisha ortida o\u2018z yuzimni ko\u2018rdim, aksolotlning yuzi o\u2018rnida meniki turardi. Akvariumning ichida emas, akvarium shishasining boshqa tomonida turardi. Keyin mening yuzim o\u2018rnidan qo\u2018zg\u2018aldi va men gap nimadaligini tushundim\u00bb (Ne\u2019mat Arslon tarjimasi). \u00abYuzlarim bilan akvarium oynasiga yopishib, beparda va beqorachiq tillorang ko\u2018zlar tilsimini yechishga urinar ekanman, shundoqqina qarshimda \u2013 shisha ortida turgan aksolotl ham menga tikilib turganini ko\u2018rdim. Shunda hech bir ko\u2018chib o\u2018tishsiz, mutlaqo taajjubsiz o\u2018sha narsa sodir bo\u2018ldi: shisha ortida, shishaning narigi tarafida, akvarium tashqarisida aksolotl o\u2018rniga o\u2018z chehramni ko\u2018rdim. Bir dam o\u2018tib, mening chehram \u2013 o\u2018z yuzlarim akvariumdan ajralib, ortga chekingan mahal esa hammasini tushunib yetdim\u00bb (Sh. Ahmad tarjimasi).
Oldingi ikki o\u2018girmani hech bir kamsitmagan holda menda Sh.Ahmadning qahramonning aksolotlga evrilishi chizgilari ishonchliday va bu o\u2018rin almashish adibning fusunkor realizmi hamda so\u2018z qo\u2018llash uslubiga yaqinroqday tuyuldi.<\/p>\n\n\n\n
Albatta, bu tarjimalarni mutaxassislar batafsil qiyoslab, aniq xulosalar bildirishadi. Men faqat tarjimonning adib hikoyalarini o\u2018girish uchun avval o\u2018sha manzil va o\u2018sha muhitda adib o\u2018rniga o\u2018zini qo\u2018yib ko\u2018rgani tarjima jarayoniga ham ta\u2019sir qilganini eslatib o\u2018tmoqchiman, xolos. Bu kabi yondashuv Kortasarning Parij hayoti bilan bog\u2018liq va ayni to\u2018plamga kirgan boshqa hikoyalarida ham aniq-tiniq seziladi.<\/p>\n\n\n\n
Xulio Kortasar \u2013 jahoniy e\u2019tirofga ega, dunyo adabiyotining klassigi maqomiga erishgan adiblardan biri. Shu sababli to\u2018plamni o\u2018qishga kirishgan o\u2018quvchida uning hikoyalarini teranroq anglash, mohiyatiga yetish, adib uslubi, hayoti haqida to\u2018laqonliroq tasavvurga ega bo\u2018lish uchun adib ijodiga bag\u2018ishlangan maqola ham e\u2019tiboringizga havola qilinyapti.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sharifjon Ahmad talabalik yillaridan beri Borxes, Kortasar asarlari tarjimasi bilan shug\u2018ullanib keladi. Qayd etish kerakki, u amalga oshirgan Borxes hikoyalari tarjimasi e\u2019tiborga molik tarjimalardan. Borxes uslubi tushunib o\u2018girilgan, ohanglar, urg\u2018ular, so\u2018zlar orqali aks etadigan majozlarni saqlashga harakat qilingan. Endi esa mutarjim Kortasar asarlari tarjimasini to\u2018plab kitob qilishni niyat qilibdi. Xulio Kortasarning sizga havola etilayotgan ba\u2019zi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-7659","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7659"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7660,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7659\/revisions\/7660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akademnashr.uz\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}